“GAFİL NE BİLİR?”
Tarihi Mehter Takımımız, Gaziantep’te 23 Nisan Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramı törenlerinde, ilkokul çocuklarından oluşan takımın gösterisini bir grup siyasinin sırtını dönerek protesto etmesi ile yeniden gündeme geldi.
Mehter, kelime kökeni Farsça “en ulu/büyük” (mihter) kelimesine dayanmaktadır. Tarihi kaynaklarda, köken olarak mehter Hunlar dönemine ve Mete Han’a kadar dayanır. Orta Asya Türk geleneğinden (Orhun Kitabeleri) Selçuklulara, oradan da Osmanlı’ya geçen köklü bir askeri bando geleneğidir diye geçer.
Osmanlı Devleti’nde ilk resmi mehter takımı 1289 yılında Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Mesut’un Osman Gazi’ye Beylik alameti olarak gönderdiği sancak, tuğ ve davul (tabl-ı alem) Osman Gazi döneminde 1326’da Bursa’nın Fethi’n de ordu bünyesinde faaliyete geçmiştir. Bazı tarihi kayıtlarda I. Murat Hüdavendigar döneminde kurulduğu da söylenmektedir.
Osmanlı’dan günümüze ulaşan, Mehter Takımı’nı gördüğümüz de kıyafetleri, marşları duyduğumuz da ses ve melodisi her Türk vatandaşının tüylerini diken diken eden coşku, kahramanlık, savaş ve zafer duygusu veren eserlerdir.
Özellikle Mehter Marşlarının sözleri; “atasözü” niteliğinde olmasalar da Türk Kültürü ile özdeşleşen sözler, kavramlar ve ifadeler içermektedir. Osmanlı Tarihi’nde mehter veya mehteran dediğimiz Yeniçeri askeri bölüğü dünyanın en eski askeri bandolarından biridir.
Mehterhanenin orduların bünyesinde bulundurulma amacı savaş esnasında askeri yüreklendirmek, düşmana psikolojik baskı uygulamak (kös sesiyle), barış zamanlarında ise halkı bilgilendirmek ve devlet törenlerinde ihtişamı pekiştirmek (nevbet vurmak) başlıca görevleri arasındaydı.
Osmanlı’da 1826’da Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla (Vaka-i Hayriye) olayı ile Mehterhane kaldırılmıştır. 1913 yılı sonunda Enver Paşa’nın isteği ile Balkan Savaşları’nın yenilgisini unutturmak için “Mehteran-ı Hakaniye” adıyla yeniden kurulmuş ve Cumhuriyet döneminde 1952 yılında dönemin Genelkurmay Başkanı Nuri Yamut Paşa tarafından Askeri Müze bünyesinde tekrar canlandırılan Mehteran Takımı, yeniden ihya edilerek kültürel miras olarak yaşamaya devam etmiştir.
Günümüzde Mehter Takımları, Osmanlı dönemindeki askeri işlevinden ziyade kültürel miras olarak yaşatılmaktadır. Askerî Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı’na bağlı resmi ekiplerin hem askeri törenlerde hem de Milli Bayramlarda gösteri yapmaktadır. Bazı belediyelerin, sivil toplum kuruluşları ve özel organizasyon firmaları ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okulların bünyesinde kurulan Mehter takımları milli günlerde, düğünlerde, festivallerde kültürel etkinliklerde ve özel etkinliklerde faaliyet göstermektedir.
. İsterseniz sözlerimize; güftesi Gazi Ahmet Muhtar Paşa’ya, bestesi Muallim İsmail Hakkı Bey’e ait olan “Gafil ne bilir” marşı ile son verelim de herkes nasibini alsın!..
“Gâfil ne bilir neşve-i pür-şevk-i vegâyı
Meydân-ı celâdetteki envâr-ı sefâyı
Merdân-ı gazâ aşk ile tekbirler alınca
Titretti yine rûy-i zemîn arş-ı semâyı”
“Allâh yoluna ceng edelim şân alalım şân.
Kur’ân’da zafer va‘d ediyor Hazret-i Yezdân”
Günümüz Türkçesi:
-“Gerçekten Habersiz Olan Kişi, O Büyük Savaş Meydanındaki Coşkulu Savaşı ve Oradaki Huzur/Güzellik Nurlarını Anlayamaz”.
-“Meydandaki Yiğitliklerden Alınan Rahatlığı Sevinci, Titretir Yeryüzündeki Meydanda Yapılan Kahramanlıkları Yapanların Ruhu Gökyüzündekileri.”
– “Allah Yolunda Vatanın İçin Savaşmaya Başlayınca, Allah Yoluna Savaşalım Ün Kazanalım, Kur’an’da Müjdesini Veriyor Hz. Yezdan”
Ali Erdoğan
Araştırmacı Yazar
News
