TAHRAN – İran ile ABD arasındaki gerilimde diplomatik trafik hızlanırken, Tahran yönetimi Washington’un sunduğu 15 maddelik çözüm önerisine resmi yanıtını iletti. Tasnim Haber Ajansı’na konuşan üst düzey bir kaynak, İran’ın yanıtında savaş tazminatı, terör eylemlerinin durdurulması ve Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik haklarının tanınması gibi sert koşulların yer aldığını belirtti.
Dört Temel Şart Masada
Aracı ülkeler vasıtasıyla iletilen resmi yanıtta, İran tarafının barışın tesisi için şu dört ana maddeyi kırmızı çizgi olarak belirlediği kaydedildi:
- Saldırıların Durdurulması: “Düşman” tarafından gerçekleştirilen ve “terör niteliği taşıyan” tüm saldırıların derhal sonlandırılması.
- Somut Koşullar ve Garanti: Savaşın bir daha tekrarlanmayacağına dair uluslararası hukuk çerçevesinde somut garantilerin oluşturulması.
- Savaş Tazminatı: Çatışmaların neden olduğu yıkıma karşılık savaş tazminatlarının ödenmesinin karara bağlanması ve garanti altına alınması.
- Bölgesel Ateşkes: Çatışmaya dahil olan tüm direniş gruplarını kapsayacak şekilde, bölgedeki tüm cephelerde savaşın tamamen sona erdirilmesi.
“Hürmüz Boğazı Egemenliği Pazarlık Konusu Değil”
İranlı yetkili, Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik haklarının “doğal ve yasal” bir hak olduğunu vurguladı. Haberde, bu hakkın sadece bir egemenlik meselesi değil, aynı zamanda karşı tarafın (ABD) taahhütlerini yerine getirip getirmediğini denetleyecek bir “uygulama garantisi” olarak görüldüğü ifade edildi. Bu taleplerin, Şubat ayında Cenevre’de yapılan müzakerelerdeki şartlardan bağımsız olduğu bildirildi.
“Müzakere İddiası Bir Aldatma Projesi”
Tahran yönetimi, ABD’nin müzakere masasına oturma isteğine karşı oldukça güvensiz bir tutum sergiliyor. Habere konu olan kaynak, Washington’un teklifini bir “üçüncü aldatma projesi” olarak nitelendirerek, ABD’nin asıl amacının şu üç hedef olduğunu savundu:
- İmaj Yönetimi: Küresel kamuoyuna “barış yanlısı” bir portre çizmek.
- Enerji Piyasası: Petrol fiyatlarının yükselmesini engellemek için suni bir yumuşama atmosferi yaratmak.
- Askeri Hazırlık: Güney İran’a yönelik olası bir kara harekatı için zaman kazanmak.
“Güven Tamamen Kayboldu”
Metinde ayrıca, 12 günlük savaş ve Ramazan savaşı süreçlerine atıfta bulunularak, ABD’nin müzakereler devam ederken saldırı başlattığı hatırlatıldı. İranlı kaynağın, “Amerikalıların müzakereye gerçekten istekli olup olmadığı konusunda artık tam bir şüphe içindeyiz” şeklindeki değerlendirmesi, diplomatik çözüm yollarının daraldığına işaret ediyor.
Aydın Son Havadis Gazetesi Haber Merkezi
Haber ile ilgili bir analiz:
Masadaki Satranç: Tahran’ın “15 Madde” Resti ve Hürmüz Kilidi
Ortadoğu’nun barut fıçısı andıran atmosferinde dün gece sular yeniden ısındı. İran, ABD’nin aylardır üzerinde çalıştığı 15 maddelik öneri paketine resmi yanıtını aracı ülkeler vasıtasıyla iletti. Ancak Tasnim Haber Ajansı’na düşen detaylar gösteriyor ki; karşımızda bir “uzlaşma metni” değil, adeta bir “diplomatik kale savunması” var.
Tazminat ve Garanti: Masadaki Kırmızı Çizgiler
Tahran’ın yanıtındaki dört ana şart, aslında bir barış teklifinden ziyade, Washington’un “suçluluğunu” kabul etmesini bekleyen bir ültimatom niteliğinde. Özellikle “savaş tazminatı” ve “saldırıların tekrarlanmayacağına dair somut garantiler” maddeleri, diplomatik literatürde genellikle kazanan tarafın kaybedene dayattığı şartlardır. İran bu hamlesiyle, masada savunmada değil, aksine oyun kurucu pozisyonunda olduğunu vurguluyor.
Üstelik bu şartların sadece Tahran’ı değil, bölgedeki tüm “direniş gruplarını” kapsaması, İran’ın vekil güçlerini (proxy) masadaki en büyük pazarlık kozu olarak sakladığını bir kez daha kanıtlıyor.
Hürmüz Boğazı: Hem Egemenlik Hem Sigorta
Metnin en can alıcı noktası ise Hürmüz Boğazı vurgusu. İran, Boğaz üzerindeki egemenlik hakkını sadece bir toprak meselesi olarak değil, ABD’nin taahhütlerine sadık kalıp kalmayacağını denetleyecek bir “uygulama garantisi” olarak tanımlıyor.
Bu şu demek: “Eğer sözünüzü tutmazsanız, dünya ekonomisinin şah damarını kesme yetkimizi kullanırız.” Bu, küresel petrol piyasalarına ve Washington’un enerji güvenliği stratejisine yönelik çok açık bir mesajdır.
“Üçüncü Aldatma Projesi” ve Güven Bunalımı
İran tarafının, ABD’nin müzakere çabalarını bir “aldatma projesi” olarak nitelemesi, iki başkent arasındaki güvenin sadece sarsılmadığını, adeta yerle bir olduğunu gösteriyor. Tahran’ın iddiası net: ABD, barış maskesi takarak petrol fiyatlarını düşük tutmak ve Güney İran’a yönelik bir kara harekatı için zaman kazanmak istiyor.
Özellikle metinde geçen “12 Günlük Savaş” ve “Ramazan Savaşı” atıfları, İran’ın hafızasında müzakere masasının bir “sis perdesi” olarak kodlandığını gösteriyor. Tahran, masaya otururken elini tetikten çekmeyeceğini ilan ediyor.
Sonuç: Kim Önce Gözünü Kırpacak?
Şu an tanık olduğumuz şey, klasik bir diplomasiden ziyade devasa bir psikolojik harp. ABD 15 maddeyle bir çerçeve çizmişti, İran ise bu çerçevenin dışına taşarak çıtayı en tepeye koydu.
Bundan sonra ne mi olur? Diplomasi kanalları açık kalmaya devam edecektir ancak sahadaki askeri hareketlilik azalmayacak, aksine artacaktır. Çünkü her iki taraf da biliyor ki; bu masada elinizi güçlü tutan şey, kağıt üzerindeki maddeler değil, sahadaki caydırıcılığınızdır.
Ortadoğu’da kartlar yeniden karılıyor, ancak bu kez masada “tazminat” ve “Hürmüz” gibi çok daha sert ve maliyetli başlıklar var.
Aydın Son Havadis Gazetesi Analiz Merkezi
News
